Chiến dịch Hồ Chí Minh (26-30/4/1975)

Đại thắng mùa Xuân — thống nhất non sông sau 30 năm kháng chiến và 20 năm chia cắt

1. Bối cảnh: Sau Hiệp định Paris và sự sụp đổ dây chuyền

Sau Hiệp định Paris (1/1973), Mỹ rút quân nhưng vẫn tiếp tục viện trợ quân sự và kinh tế cho chính quyền Sài Gòn. Tuy nhiên, năm 1974, Quốc hội Mỹ cắt giảm viện trợ từ 2,1 tỷ USD xuống còn khoảng 700 triệu USD, rồi chỉ còn 300 triệu USD — quân đội VNCH thiếu đạn, thiếu nhiên liệu trầm trọng.

Tháng 3/1975, Chiến dịch Tây Nguyên mở đầu với trận Buôn Ma Thuột (10/3/1975) — đánh bất ngờ, chiếm trong 32 giờ. Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ra lệnh rút bỏ Tây Nguyên. Lệnh rút lui biến thành thảm họa: trên Đường số 7, hàng chục vạn binh lính và dân thường tháo chạy hỗn loạn, bị tấn công liên tục — nhiều người chết vì giày xéo lẫn nhau. Toàn bộ Tây Nguyên thất thủ chỉ trong 2 tuần.

Dây chuyền sụp đổ tiếp tục: Huế thất thủ ngày 26/3, Đà Nẵng thất thủ ngày 29/3 — thành phố lớn thứ hai miền Nam, với hơn 100.000 quân, sụp đổ chỉ trong một ngày mà không có trận đánh lớn. Tinh thần chiến đấu của quân VNCH tan vỡ.

2. Chiến dịch Hồ Chí Minh: Kế hoạch và lực lượng

Bộ Chính trị Hà Nội quyết định: phải giải phóng Sài Gòn trước mùa mưa 1975 và trước khi Mỹ có thể can thiệp trở lại. Chiến dịch mang tên Hồ Chí Minh được lập kế hoạch với 5 cánh quân từ 5 hướng khác nhau, đánh vào 5 mục tiêu chiến lược:

• Bộ Tổng tham mưu (Quân đoàn 1)
• Dinh Độc Lập (Quân đoàn 2)
• Căn cứ không quân Tân Sơn Nhất (Quân đoàn 3)
• Tổng nha Cảnh sát (Quân đoàn 4)
• Bộ Tư lệnh Hải quân (Đoàn 232)

Lực lượng tham chiến: 15 sư đoàn, hơn 270.000 quân, cùng xe tăng, pháo binh và không quân.

3. Trận Xuân Lộc: Cánh cửa cuối cùng

Trước khi tiến vào Sài Gòn, phải vượt qua tuyến phòng thủ cuối cùng tại Xuân Lộc (Long Khánh) — nơi Sư đoàn 18 VNCH dưới quyền tướng Lê Minh Đảo cố thủ. Từ 9 đến 21/4/1975, quân VNCH chống trả quyết liệt — đây là trận đánh kiên cường nhất của họ trong toàn bộ chiến dịch. Nhưng cuối cùng, trước sức tấn công áp đảo và bị bao vây cô lập, Xuân Lộc thất thủ ngày 21/4/1975. Cùng ngày, Nguyễn Văn Thiệu từ chức và bỏ trốn ra nước ngoài.

4. Diễn biến: Năm ngày lịch sử (26-30/4/1975)

26/4: Chiến dịch Hồ Chí Minh chính thức mở màn. Năm cánh quân đồng loạt tiến vào vòng ngoài Sài Gòn.

28/4: Phi công Nguyễn Thành Trung — đã bí mật liên lạc với miền Bắc — dẫn 5 chiếc máy bay A-37 ném bom thẳng vào sân bay Tân Sơn Nhất, phá hủy một phần căn cứ không quân. Đây là lần đầu tiên miền Bắc sử dụng máy bay chiến đấu tấn công Sài Gòn. Mỹ kích hoạt chiến dịch Frequent Wind — di tản bằng trực thăng khẩn cấp toàn bộ người Mỹ và một số người Việt làm việc cho Mỹ. Suốt ngày 28-29/4, hàng trăm chuyến trực thăng CH-53 liên tục cất hạ cánh trên nóc Đại sứ quán Mỹ.

Sáng 30/4: Tướng Dương Văn Minh — vừa nhậm chức Tổng thống 2 ngày — yêu cầu ngừng chiến để bàn giao. Bộ Tổng tư lệnh Quân Giải phóng bác bỏ, yêu cầu đầu hàng vô điều kiện.

10h45 ngày 30/4: Xe tăng mang số hiệu 390 của đại đội trưởng Vũ Đăng Toàn húc đổ cổng sắt dinh Độc Lập. Tiếp theo là xe tăng 843. Bộ đội nhảy xuống, chạy vào trong. Hạ sĩ Nguyễn Văn Thận và trung úy Bùi Quang Thận leo lên nóc dinh, hạ cờ VNCH xuống và treo cờ Mặt trận Giải phóng.

11h30 ngày 30/4/1975: Trên Đài phát thanh Sài Gòn, Tổng thống Dương Văn Minh đọc lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Chiến tranh Việt Nam — kéo dài 30 năm từ 1945 — chính thức kết thúc.

5. Chiến dịch Frequent Wind: Di tản lịch sử

Trong 18 giờ ngày 29-30/4, 81 trực thăng Mỹ bay hơn 700 chuyến, di tản 1.373 người Mỹ và 5.595 người Việt ra tàu Mỹ ngoài khơi. Hình ảnh hàng trăm người bám vào thang trực thăng trên nóc Đại sứ quán Mỹ trở thành biểu tượng kết thúc bi thảm nhất của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam.

6. Ý nghĩa lịch sử

Ngày 30 tháng 4 năm 1975 — được gọi là Ngày Giải phóng hoặc Ngày thống nhất — chấm dứt 30 năm kháng chiến (1945-1975) và 20 năm chia cắt đất nước (1954-1975). Đây là chiến thắng vĩ đại nhất trong lịch sử hiện đại Việt Nam.

Đối với Mỹ, đây là thất bại quân sự và chính trị duy nhất trong lịch sử — một siêu cường chi 168 tỷ USD, huy động 2,7 triệu quân lính, mất 58.000 người Mỹ tử trận, cuối cùng phải chấp nhận thất bại hoàn toàn. Chiến tranh Việt Nam tái định hình chính sách đối ngoại Mỹ trong nhiều thập kỷ sau.